رسمی؛ شلیک باورنکردنی ستاره کیپورد زیباترین گل جام جهانی ۲۰۲۶ شد 
رسمی؛ شلیک باورنکردنی ستاره کیپورد زیباترین گل جام جهانی ۲۰۲۶ شد 
(ویدئو) انیمیشن حواشی فوتبال ایران؛ نبرد تن به تن علیرضا بیرانوند و علی دایی! 
چرا استایل و چهره بهنوش طباطبایی در مراسم تشییع اکبر عبدی سوژه شد؟ + تصاویر 
(ویدئو) شاهکار بهروز تابانی؛ قهرمانی و کسب سهمیه مستر المپیا ۲۰۲۶ من امید آهنگرم و در این مجموعه قرار است هر روز یکی از قوانین بازی فوتبال را با زبان ساده و مثالهای قابلتصور در مسابقه بررسی کنیم. برای شروع باید مرجع قانون را درست بشناسیم: فیفا بهتنهایی قوانین بازی فوتبال را تدوین یا تغییر نمیدهد و تغییرات رسمی Laws of the Game در IFAB تصویب میشوند. در این مطلب تفاوت قانون، پروتکل، دستورالعمل و مقررات مسابقات را روشن میکنیم و با ساختار ۱۷ قانون رسمی فوتبال آشنا میشویم.
به گزارش صبح فوتبالی :
وقتی درباره آفساید، خطای هند، ضربه پنالتی یا تصمیم VAR اختلافی پیش میآید، معمولاً میشنویم که کسی میپرسد: «قانون فیفا چه میگوید؟»
این عبارت در گفتوگوهای فوتبالی جا افتاده، اما از نظر فنی دقیق نیست. فیفا نقش مهمی در اداره فوتبال جهان دارد و یکی از اعضای اصلی IFAB است، ولی نمیتواند بهتنهایی قوانین بازی فوتبال را تغییر دهد.
مرجع رسمی بررسی و تصویب تغییرات قوانین بازی فوتبال، نهادی به نام هیئت بینالمللی فوتبال یا The IFAB است.
قوانین فوتبال مجموعه قواعدی هستند که نحوه برگزاری مسابقه در زمین را مشخص میکنند؛ از اندازه زمین و مشخصات توپ تا تعداد بازیکنان، اختیارات داور، آفساید، خطاها، ضربات آزاد و شیوه شروع مجدد بازی.
کتاب رسمی IFAB همچنان شامل ۱۷ قانون شمارهدار است. پروتکل VAR، راهنمای مسئولان مسابقه، دستورالعمل «فقط کاپیتان» و دیگر پروتکلهای تکمیلی در همان مجموعه رسمی منتشر میشوند، اما قانون شماره ۱۸، ۱۹ یا ۲۰ محسوب نمیشوند.
این تمایز اهمیت دارد. هر چیزی که در کتاب رسمی دیده میشود، الزاماً یک قانون شمارهدار جدید نیست.
سه تاریخ برای شناخت ساختار قوانین بازی فوتبال اهمیت دارند:
چهار عضو بنیانگذار IFAB عبارتاند از اتحادیه فوتبال انگلیس، اتحادیه فوتبال اسکاتلند، اتحادیه فوتبال ولز و اتحادیه فوتبال ایرلند شمالی.
هدف از شکلگیری IFAB این بود که قوانین بازی فوتبال یک مرجع مشخص داشته باشند و مسابقات در نقاط مختلف براساس اصول مشترکی برگزار شوند.
فیفا سالها بعد به این ساختار اضافه شد تا نماینده فوتبال خارج از چهار اتحادیه بریتانیایی باشد. عضویت فیفا به معنی واگذاری کامل اختیار قانونگذاری به این سازمان نیست؛ تصمیمها همچنان باید براساس سازوکار رأیگیری IFAB تصویب شوند.
IFAB در مجموع هشت رأی دارد:
برای تصویب یک تصمیم مربوط به قوانین بازی فوتبال، موافقت سهچهارم آرا لازم است؛ یعنی یک پیشنهاد باید حداقل شش رأی از هشت رأی را به دست آورد.
نتیجه این ساختار روشن است:
فیفا با چهار رأی نمیتواند بهتنهایی قانونی را تغییر دهد.
چهار اتحادیه بریتانیایی نیز در مجموع چهار رأی دارند و بدون همراهی فیفا به حدنصاب شش رأی نمیرسند.
پس نه فیفا و نه چهار اتحادیه بریتانیایی، هیچکدام بهتنهایی اختیار تغییر قوانین بازی فوتبال را ندارند. تصویب تغییر به توافق میان دو بخش ساختار IFAB نیاز دارد.
ساختار اصلی کتاب قوانین بازی فوتبال ۲۰۲۶/۲۷ از این ۱۷ قانون تشکیل شده است:
تمام موضوعات اصلی مسابقه باید در چهارچوب همین قوانین یا اسناد تکمیلی رسمی آنها بررسی شوند.
حجم قوانین یکسان نیست. قانون دوم درباره مشخصات توپ نسبتاً کوتاه است، اما قانون دوازدهم موضوعات متعددی مانند خطاهای منجر به ضربه آزاد مستقیم و غیرمستقیم، خطای هند، اخطار، اخراج، بازی بیپروا و استفاده از نیروی بیش از حد را پوشش میدهد.
به همین دلیل، بعضی قوانین را میتوان در یک مقاله توضیح داد، اما موضوعاتی مانند آفساید، خطای هند، رفتار ناشایست و VAR به چند مطلب مستقل نیاز دارند.
قوانین بازی فوتبال فقط درباره نحوه برگزاری و قضاوت مسابقه هستند. هر مقررهای که فیفا منتشر میکند، بخشی از این ۱۷ قانون نیست.
برای نمونه، این موارد خارج از ۱۷ قانون بازی قرار میگیرند:
این اسناد ممکن است برای باشگاهها، بازیکنان و فدراسیونها الزامآور باشند، اما ماهیت آنها با قوانین بازی فوتبال فرق دارد. فیفا اسناد حقوقی و اجرایی خود را جدا از کتاب Laws of the Game منتشر میکند.
برای مثال، قانونیبودن یک تکل و تصمیم داور درباره کارت قرمز در قانون دوازدهم بررسی میشود؛ اما شرایط ثبت قرارداد یا انتقال بینالمللی همان بازیکن به مقررات وضعیت و نقلوانتقالات مربوط است.
برای دنبالکردن این مجموعه باید شش مفهوم را از هم جدا کنیم.
یکی از ۱۷ بخش شمارهدار کتاب Laws of the Game است؛ مانند قانون ۱۱ آفساید یا قانون ۱۴ ضربه پنالتی.
اصلاح، حذف یا اضافهشدن حکمی در یکی از قوانین رسمی است. تغییر قانون باید از مسیر رسمی IFAB بررسی و تصویب شود و زمان اجرای آن نیز مشخص باشد.
یک توضیح تازه، آزمایش یا توصیه رسانهای را نمیتوان بدون تصویب رسمی، تغییر قانون نامید.
پروتکل مجموعهای دقیق از مراحل و شرایط اجرایی است که در کنار قوانین قرار میگیرد. پروتکل VAR نمونه شناختهشده آن است.
VAR قانون هجدهم فوتبال نیست. استفاده از VAR براساس پروتکلی انجام میشود که موقعیتهای قابل بازبینی، شیوه بررسی تصاویر و مسئولیت داور و مسئولان ویدیویی را مشخص میکند.
دستورالعمل برای هدایت اجرای یک موضوع یا رفتار مشخص منتشر میشود. دستورالعمل ممکن است شیوه اجرای عملی قانون را توضیح دهد، بدون آنکه خودش قانون شمارهدار مستقلی باشد.
«فقط کاپیتان» در نسخه ۲۰۲۶/۲۷ هنوز در قالب دستورالعمل رسمی ارائه شده است.
IFAB در بعضی موارد به برگزارکننده مسابقات اجازه میدهد یک امکان مشخص را انتخاب و اجرا کند.
وجود چنین امکانی در کتاب رسمی به معنی اجرای خودکار آن در تمام مسابقات جهان نیست. برگزارکننده باید استفاده از آن را در مقررات رقابت اعلام کند.
برای نمونه، استفاده از دوربین نصبشده روی بدن یا سر داور در فصل ۲۰۲۶/۲۷ بهعنوان یک گزینه برای برگزارکننده مسابقات تعریف شده است.
گاهی یک پیشنهاد پیش از تبدیلشدن به قانون یا پروتکل عمومی، در تعدادی از مسابقات آزمایش میشود.
آزمایش باید با مجوز و در چهارچوب تعیینشده IFAB انجام شود. وجود یک آزمایش به معنی لازمالاجراشدن آن برای تمام فوتبال نیست. نتایج آزمایش بررسی میشوند و ممکن است پیشنهاد تصویب، اصلاح یا بهطور کامل کنار گذاشته شود.
هدف این دستورالعمل جلوگیری از محاصره داور و اعتراض جمعی بازیکنان است. در موقعیتهای مهم، معمولاً فقط یک بازیکن از هر تیم، یعنی کاپیتان، اجازه دارد با رعایت احترام به داور نزدیک شود.
در نسخه ۲۰۲۶/۲۷، این موضوع هنوز با عنوان دستورالعمل «فقط کاپیتان» منتشر شده و برای رقابتهایی که میخواهند آن را اجرا کنند، چهارچوب مشخصی ارائه میدهد.
براساس تصمیم IFAB، این دستورالعمل برای رقابتهایی که از اول ژوئیه ۲۰۲۷ یا پس از آن آغاز میشوند، به یک پروتکل اجباری تبدیل خواهد شد.
پس در فصل ۲۰۲۶/۲۷ نباید آن را بدون توجه به مقررات رقابت، یک قانون اجباری جهانی معرفی کرد. تا پیش از موعد تعیینشده، اجرای آن در چهارچوب رسمی IFAB میتواند به تصمیم برگزارکننده مسابقات وابسته باشد.
همچنین اجرای این دستورالعمل به این معنی نیست که هیچ بازیکنی جز کاپیتان تحت هیچ شرایطی حق صحبت با داور را ندارد. خود IFAB اجازه تعامل عادی بازیکنان و داور را حفظ کرده و نزدیکشدن بازیکن در بعضی شرایط، مانند زمانی که در یک صحنه درگیر یا مصدوم شده، میتواند با تشخیص داور مجاز باشد.
در کتاب رسمی، پس از قانون ۱۷ بخشی مستقل با عنوان پروتکل کمکداور ویدیویی قرار دارد.
این جایگاه ممکن است باعث شود بعضی مخاطبان VAR را قانون هجدهم بدانند، اما شمارهگذاری رسمی در قانون ۱۷ متوقف میشود. پروتکل VAR توضیح میدهد فناوری ویدیویی در چه شرایطی و با چه مراحلی استفاده میشود؛ ساختار اصلی قوانین را به ۱۸ قانون افزایش نمیدهد.
VAR نیز تصمیمگیر نهایی مسابقه نیست. مسئولان ویدیویی اطلاعات و تصاویر را در اختیار داور قرار میدهند، اما مسئولیت تصمیم نهایی همچنان با داور مسابقه است.
تغییر در محدوده مداخله VAR ممکن است بهعنوان تغییر پروتکل تصویب شود، نه لزوماً تغییر یکی از ۱۷ قانون شمارهدار. برای نمونه، IFAB برای فصل ۲۰۲۶/۲۷ تعدادی اصلاح در پروتکل VAR تصویب کرده است. یکی از آنها امکان بررسی یک کرنر کاملاً اشتباه است، مشروط بر اینکه شواهد روشن باشد، بررسی بدون تأخیر انجام شود و برگزارکننده رقابت این گزینه را پذیرفته باشد.
هر پیشنهاد مستقیماً وارد کتاب قانون نمیشود.
IFAB پیشنهادها را با کمک نهادهای مشورتی، متخصصان فنی و نمایندگان بخشهای مختلف فوتبال بررسی میکند. یک پیشنهاد ممکن است برای بررسی بیشتر ارسال شود، وارد مرحله آزمایش شود یا برای رأیگیری به مجمع عمومی سالانه IFAB برسد.
در بررسی تغییرات، موضوعاتی مانند عدالت مسابقه، ایمنی بازیکنان، رفتار بازیکنان و مربیان، مدت زمان مفید بازی، امکان اجرای قانون در سطوح مختلف و اثر فناوری در نظر گرفته میشوند.
بعد از تصویب نیز باید مشخص شود که تصمیم جدید یکی از این موارد است:
بدون تشخیص این تفاوت، ممکن است یک آزمایش محدود به اشتباه «قانون جدید فوتبال» معرفی شود.
نسخه ۲۰۲۶/۲۷ قوانین بازی فوتبال از اول ژوئیه ۲۰۲۶ لازمالاجرا شده است.
برای رقابتهایی که پیش از این تاریخ آغاز شدهاند، دو امکان وجود دارد:
بنابراین ممکن است رقابتی که فصل یا دوره آن پیش از اول ژوئیه آغاز شده، تا پایان همان دوره از نسخه قبلی استفاده کند. برگزارکننده باید وضعیت اجرای قوانین را بهصورت رسمی مشخص کند و داور یا تیمها نمیتوانند شخصاً زمان اجرای تغییر را انتخاب کنند.
اصول اصلی قوانین بازی فوتبال در سراسر جهان مشترکاند. تعریف گل، آفساید، خطای پنالتی یا خروج توپ براساس یک کتاب قانون انجام میشود.
بااینحال، IFAB اجازه داده است بعضی موارد در فوتبال جوانان، پیشکسوتان، افراد دارای معلولیت و فوتبال پایه متناسب با شرایط مسابقه اصلاح شوند. این تغییرات میتوانند موضوعاتی مانند اندازه زمین، اندازه و وزن توپ، ابعاد دروازه، مدت مسابقه، تعداد بازیکنان و بعضی شیوههای تعویض را شامل شوند.
این اختیار به معنی تغییر آزادانه تمام قوانین نیست.
فدراسیون یا برگزارکننده فقط در بخشهایی میتواند تغییر ایجاد کند که IFAB صراحتاً اجازه داده باشد. برای مثال، برگزارکننده مسابقات نونهالان میتواند از زمین کوچکتر یا زمان کوتاهتر استفاده کند، اما نمیتواند تعریف شخصی و متفاوتی از موقعیت آفساید ارائه دهد.
بخش زیادی از اختلافهای فوتبالی از خود قانون شروع نمیشود؛ از نقل ناقص یا تفسیر بدون منبع آغاز میشود.
گاهی یک دستورالعمل اختیاری بهعنوان قانون اجباری معرفی میشود. گاهی یک آزمایش محدود را تغییر قطعی فوتبال مینامند. در بعضی موارد نیز مقررات یک تورنمنت با قوانین بازی فوتبال اشتباه گرفته میشوند.
برای بررسی هر ادعا باید چند سؤال ساده پرسید:
این حکم در کدامیک از ۱۷ قانون آمده است؟
آیا با یک تغییر رسمی قانون روبهرو هستیم یا فقط یک توضیح و شفافسازی؟
موضوع یک پروتکل است یا دستورالعمل؟
اجرای آن برای تمام رقابتها اجباری است یا برگزارکننده حق انتخاب دارد؟
آیا تصمیم هنوز در مرحله آزمایش قرار دارد؟
پاسخ این سؤالها مشخص میکند که یک ادعای داوری چقدر دقیق است.
در قسمت بعد وارد قانون شماره یک فوتبال؛ زمین بازی میشویم. ابعاد زمین، عرض خطوط، محوطه دروازه و جریمه، پرچمهای کرنر، دروازهها، محوطه فنی و فناوری خط دروازه را براساس متن رسمی فصل ۲۰۲۶/۲۷ بررسی خواهیم کرد.
منابع
