احتمال غیبت ایران در جام جهانی 2026؛ تکلیف سهمیه ایران و آسیا چه می‌شود؟

به گزارش سرویس جهان صبح فوتبالی :

با حمله آمریکا و اسراییل به ایران، حالا در فاصله کمتر از 100 روز تا شروع جام جهانی 2026، گمانه‌زنی‌ها درباره حذف یا کناره‌گیری ایران از این رقابت‌ها شدت گرفته است.

همین یکی دو روز پیش بود که دونالدو ترامپ رئیس جمهور آمریکا اعلام کرد که برایش اهمیتی ندارد که ایران در جام جهانی شرکت کند یا نه! از سویی مهدی تاج رئیس فدراسیون فوتبال ایران هم در واکنش به شرایط امروز ایران و خاورمیانه گفته است: «ما نگاه خوبی به جام جهانی نداریم اما صبر می‌کنیم تا ببینیم شرایط چه خواهد شد.»

هنوز هیچ چیزی مشخص نیست اما با توجه به مدت زمان باقی مانده تا جام جهانی و سیر اتفاقات، اصلا بعید نیست که ایران در جام جهانی 2026 حاضر نباشد. در این صورت، سرنوشت سهمیه ایران که در گروه G با بلژیک، مصر و نیوزیلند همگروه است، در ابهام قرار خواهد گرفت و سوالی که پیش می‌آید این است که تکلیف سهمیه و جایگاه ایران در جام جهانی چه خواهد شد؟

این اتفاق، یعنی کناره گیری یا حذف یک تیم از تورنمنتی مثل جام جهانی، خیلی مسبوق به سابقه نیست. مثلا در جام جهانی 1950 چند تیم بعد از صعود یا بعد از قرعه کشی، از حضور در این مسابقات انصراف دادند.

تیم ملی اسکاتلند یکی از تیم‌هایی بود که با وجود صعود به جام جهانی از حضور در این مسابقات کناره‌گیری کرد. این تیم در مسابقات انتخابی که با حضور انگلیس، ایرلند و ولز برگزار شد، در رده دوم گروه قرار گرفت و به جام جهانی صعود کرد اما در اعتراض به نحوه برگزاری رقابت‌های انتخابی و حضور تیم‌های بریتانیایی در یک گروه، جام جهانی را تحریم کرد.

تیم ملی آرژانتین هم که رقیب تیم میزبان یعنی برزیل بود، به دلیل رابطه ناخوشایند با این کشور و البته روابط نه چندان خوب تیمهای ملی دو کشور، از حضور در جام جهانی 1950 خودداری کرد.

تیم ملی ترکیه هم که با پیروزی بر سوریه و کنار کشیدن اتریش، جواز حضور در جام جهانی را به دست آورده بود، به دلیل مشکلات مالی و اقتصادی نتوانست در این رقابت‌ها شرکت کند و تیم ملی فرانسه که در آخرین مرحله انتخابی، با شکست مقابل یوگسلاوی، حضور در جام جهانی را از دست داده بود، جایگزین ترکیه شد!

بعد از همه این کناره‌گیری‌ها و جایگزینی‌ها، جام جهانی 1950، با حضور 13 تیم و در 2 گروه 4 تیمی، یک گروه 3 تیمی و یک گروه دو تیمی! برگزار شد. در واقع در آن دوره، ساز و کار مشخصی وجود نداشت و به نظر می‌رسید تصمیمات به شکل فی‌البداهه و سلیقه‌ای گرفته می‌شد.

حالا اما مقررات، به فیفا اجازه می دهد تا از اختیاراتش استفاده کند. به این ترتیب که برای تیم‌هایی کناره‌گیری می‌کنند، با یک ساز و کار مشخص، جایگزین تعیین کند یا تورنمنت را با سر و شکلی متفاوت برگزار کند.

فیفا در صورت انصراف ایران، چه به انتخاب خود و چه به اجبار، ۲ گزینه گسترده خواهد داشت؛ لغو بازی‌های ایران و تنظیم قوانین برای برگزاری گروه G با ۳ تیم، یا جایگزینی ایران با تیم کشور دیگری که به نظر راه دوم را انتخاب خواهد کرد. در هر حال خبرها و شایعاتی درباره شکایات چند کشور به فیفا شنیده شده که هنوز قطعی و رسمی نیست. ضمن اینکه فدراسیون فوتبال ایران هم باید به فیفا علیه آمریکا و اسراییل شکایت ببرد.

کدام تیم‌ها می‌توانند جایگزین ایران شوند؟

فرمت چندمرحله‌ای مقدماتی آسیا، انتخاب جایگزین بر اساس شایستگی را دشوار می‌کند. ایران با صدرنشینی در گروه A دور سوم مقدماتی آسیا به راحتی به جام جهانی صعود کرد. ازبکستان به عنوان تیم دوم هم سهمیه مستقیم گرفت. تیم‌های سوم و چهارم، امارات و قطر، به دور چهارم رفتند. جایی که قطر در نهایت صعود کرد ولی امارات در پلی‌آف به عراق باخت و عراق با آن پیروزی به پلی‌آف بین‌قاره‌ای در مکزیک این ماه راه یافت.

عراق روز ۳۱ مارس در مونتری با بولیوی یا سورینام دیدار خواهد کرد و برنده سهمیه جام جهانی را به‌دست می‌آورد. اگر عراق پیروز شود، امارات احتمالاً تیم بعدی در صف جایگزینی ایران خواهد بود و اگر عراق ببازد، فیفا می‌تواند خود عراق را انتخاب کند.

علاوه بر همه اینها فیفا همچنین می‌تواند تیمی بیرون از آسیا را به جای ایران انتخاب کند. آن‌ها می‌توانند بازنده پلی‌آف بین‌قاره‌ای (بولیوی یا سورینام) را برگزینند. بر اساس قوانین خود فیفا، این نهاد اختیار هر اقدامی را دارد.

آیا سابقه جایگزینی تیم در جام‌های جهانی وجود دارد؟

بعد از اتفاقات جام جهانی 1950، مرتبط‌ترین سابقه مدرن، جام جهانی باشگاه‌های فیفا ۲۰۲۵ است. در مارس گذشته، کمتر از سه ماه پیش از آغاز تورنمنت نوین، فیفا لئون مکزیک را به دلیل قوانین مالکیت چندباشگاهی حذف کرد. اعتراضات تا اوایل ماه می هم ادامه یافت.

پس از رد اعتراضات توسط دادگاه حکمیت ورزش در ۶ می، فیفا اعلام کرد که کلوب آمریکا (به عنوان تیم برتر مکزیک) و لس‌آنجلس اف‌سی (تیمی که دو سال پیش در فینال کونکاکاف به لئون باخته بود) در پلی‌آف تک‌بازی ۳۱ مه برای آخرین سهمیه رقابت کنند. لس‌آنجلس اف‌سی پیروز شد و جای لئون را در گروه D گرفت.

فیفا حتی روی کاغذ می‌تواند پلی‌آف مشابهی برای جایگزینی ایران ترتیب دهد. با این حال، جام جهانی به برنامه‌ریزی لجستیکی بسیار بیشتری نسبت به جام باشگاه‌ها نیاز دارد. تعیین تیم جایگزین با چند هفته مهلت، چالش‌های جدی به همراه خواهد داشت اما این تصمیم احتمالا به زودی گرفته می‌شود.